قرآن درباره آزار پیامبر(ص) چه میگوید؟
در آیه ۵۷ سوره احزاب میخوانیم: «اِنَّ الَّذینَ یُؤْذُوْنَ اللهَ وَ رَسُوْلَهُ لَعَنَهُمُ اللهُ فی الدُّنْیا وَ الآخِرَةِ وَ اَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهِیناً»؛ (آنها که خدا و پیامبرش را آزار میدهند خداوند آنان را از رحمت خود در دنیا و آخرت دور ساخته و برای آنها عذاب خوار کنندهای آماده کرده است).
بدیهی است کسی نمیتواند به ذات پاک خداوند زیان و آزاری برساند؛ بنابراین منظور از ایذاء خداوند [همانگونه که مفسّران هم گفتهاند]همان کفر و الحاد است که خداوند را به خشم میآورد و تأکیدی است بر مجازات کسانی که پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان را آزار میدهند؛ چرا که آزار آنها بمنزله آزار خدا است.
در روایات متعدّدی که از طرق اهل سنّت و از طرق اهل بیت (علیهم السلام) رسیده میخوانیم که پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود: «ای علی هر که تو را آزار برساند مرا آزار رسانده است» به این ترتیب آزار او نیز، همسنگ آزار پیامبر (صلی الله علیه و آله) است.
حاکم حسکانی در شواهد التّنزیل از جابر بن عبدالله نقل میکند که میگوید: از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) شنیدم که به علی (علیه السلام) میفرمود: «مَنْ آذاکَ فَقَدْ آذانی» (۱)؛ (کسی که تو را آزار دهد مرا آزار داده است).
در حدیث دیگری از ابن ابی سلمه از أمّ سلمه همسر پیامبر (صلی الله علیه و آله) نقل میکند که میگوید: شنیدم رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به علی بن ابی طالب (علیه السلام) میفرمود: «اَنْتَ اَخی وَ حبیبی، من آذاکَ فَقَدْ آذانی» (۲)؛ (تو برادر و حبیب منی، هر کس تو را آزار دهد مرا آزار داده است!). سپس میافزاید: همین معنی از گروه دیگری مانند عمر و سعد بن ابی وقّاص و ابوهریره و ابن عباس و ابوسعید خدری نقل شده است. (۳)
همچنین در حدیث دیگری از علی بن ابیطالب (علیه السلام) نقل میکند در حالی که به موی خود اشاره کرده و آنرا در دست گرفته بود فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) این حدیث را برای من بیان کرد؛ در حالی که موی خود را به دست گرفته بود فرمود:
«مَنْ آذی شَعرَةً مِنْکَ فَقَدْ آذانی وَ مَنْ آذانی فَقَدْ آذی اللهَ وَ مَنْ آذی اللهَ فَعَلَیْهِ لَعَنَة اللهُ» (۴)؛ (کسی که یک موی تو را آزار برساند مرا آزار رسانده و کسی که مرا آزار رساند خدا را آزار رسانده و کسی که خدا را آزار رساند لعنت خدا بر او باد).
احادیثی که در بالا ذکر شد تنها اشاره به این میکند که آزار علی (علیه السلام)، آزار پیامبر (صلی الله علیه و آله) است؛ ولی در آن استناد به آیه فوق نشده در حالی که در بعضی از روایات، این استناد با صراحت آمده است
از جمله حاکم نیشابوری در «مستدرک علی الصّحیحین» در حدیثی که صحیح و معتبر است از ابن عبّاس نقل میکند: مردی از اهل شام در برابر او سبّ و دشنام به ساحت مقدّس علی (علیه السلام) داد، ابن عبّاس گفت:
«یا عَدُوَّ اللهِ آذَیْتَ رَسُوْلَ اللهِ (صلی الله علیه و آله) «اِنَّ الَّذینَ یُؤْذُونُ اللهَ وَ رَسُوْلَهُ لَعَنَهُمُ اللهُ فی الدُّنْیا وَ الآخِرَةِ وَ اَعَدَّلَهُمْ عَذاباً مُهیناً» لَوْ کانَ رَسُوْلُ اللهِ (صلی الله علیه و آله) حَیّاً لآذَیْتَهُ» (۵)؛ (ای دشمن خدا! تو با این سخنت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را آزار رساندی، چنانچه قرآن میفرماید:
«آنها که خدا و پیامبرش را آزار میدهند، خداوند آنان را از رحمت خود در دنیا و آخرت دور ساخته و برای آنها عذاب خوار کنندهای آماده کرده است»، اگر پیامبر (صلی الله علیه وآله) زنده بود تو او را آزار داده بودی). این حدیث را ذهبی نیز در «تلخیص المستدرک» نقل کرده و تصریح میکند که حدیث صحیح است. (۶)
سیوطی در «الدّر المنثور» نیز روایت ابن عباس و استناد او را به آیه شریفه فوق نقل کرده است. (۷)
همچنین در کتاب «مستدرک علی الصّحیحین» از عمرو بن شاس، حدیث مفصّلی نقل میکند که در ذیل آن آمده است: «عمرو بن شاس میگوید:
من در مسجد پیامبر (صلی الله علیه و آله) از علی (علیه السلام) به خاطر رفتاری که در سفر یمن با من داشت شکایت کردم؛ این سخن به گوش رسول خدا (صلی الله علیه و آله) رسید، صبح گاهان که همراه جمعی از یاران پیامبر (صلی الله علیه و آله) وارد مسجد شدم، حضرت نگاه تندی به من کرد و فرمود:ای عمرو! به خدا سوگند مرا آزار دادی! عرض کردم:ای رسول خدا! پناه به خدا میبرم از اینکه به تو آزار برسانم، فرمود: آری «مَنْ آذی عَلِیّاً فَقَدْ آذانی»؛ (هر کس به علی (علیه السلام) آزار رساند مرا آزار رسانده است)». حاکم نیشابوری پس از ذکر این حدیث، تصریح میکند که حدیثِ صحیح و معتبری است. (۸)
قابل ملاحظه اینکه: نویسنده «مختصر تاریخ دمشق» حدیث بالا را به ضمیمه چند حدیث دیگر، از جابر و سعد بن ابی وقّاص و عمرو بن شاس در کتاب خود آورده است و همه آنها نشان میدهد که آزار رساندن به علی (علیه السلام) آزار به پیامبر (صلی الله علیه و آله) است. (۹)
این احادیث متعدد و گسترده که بسیاری از آنها از احادیثی است که دانشمندان اهل سنّت تصریح به صحّت سند آن کردهاند به خوبی نشان میدهد که علی (علیه السلام) همچون جان پیامبر (صلی الله علیه و آله) است؛ عشق به او عشق به پیامبر (صلی الله علیه و آله) و محبّتش، محّبت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و ایذاء و آزار او، ایذاء و آزار رسول خدا (صلی الله علیه و آله) است.
آیا با این حال تردیدی باقی میماند در این که علی (علیه السلام)، برترین فرد امّت بعد از رسول خدا و شایستهترین فرد امّت برای امامت و ولایت و خلافت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بوده است؟ (۱۰)