از مقابله با یکجانبهگرایی تا تقویت دیپلماسی قضایی
سفر حجتالاسلام والمسلمین «غلامحسین محسنی اژهای» رئیس قوه قضاییه به هند برای شرکت در نشست سران قضایی کشورهای عضو بریکس را میتوان یکی از مهمترین تحرکات دستگاه قضایی کشور در عرصه دیپلماسی حقوقی و قضایی ارزیابی کرد؛ سفری که در آن، علاوه بر توسعه همکاریهای دوجانبه ایران و هند، موضوعاتی همچون مقابله با جرایم سازمانیافته فرامرزی، استفاده از فناوریهای نوین و هوش مصنوعی در فرآیند دادرسی و گسترش معاضدتهای قضایی میان کشورهای عضو بریکس مورد توجه قرار گرفته است.
رئیس قوه قضاییه چند روز پیش در رأس یک هیأت عالی قضایی و حقوقی و به دعوت رسمی عالیترین مقام قضایی هند، راهی دهلینو شده تا در نشست سران قضایی کشورهای عضو بریکس حضور یابد؛ نشستی که در سالهای اخیر به یکی از ظرفیتهای مهم برای همگرایی نظامهای قضایی کشورهای عضو این پیمان تبدیل شده است.
برگزاری مراسم افتتاحیه و اختتامیه حضور در نشستهای تخصصی و پنلهای قضایی و همچنین انجام دیدارهای دوجانبه با مقامات عالی قضایی کشورهای عضو بریکس، از جمله برنامههای پیشبینیشده برای این سفر است که بخشی از آن تاکنون انجام گرفته است.
بریکس که امروز دیگر صرفاً یک پیمان اقتصادی تلقی نمیشود، تلاش دارد دامنه همکاریهای خود را به حوزههای مختلف سیاسی، حقوقی، قضایی، علمی و فناوری گسترش دهد. در این میان، همکاری میان دستگاههای قضایی کشورهای عضو میتواند زمینهساز ایجاد سازوکارهای مشترک برای مقابله با چالشهایی باشد که دیگر محدود به مرزهای جغرافیایی نیستند.
جرایم سازمانیافته، فسادهای مالی فرامرزی، پولشویی، قاچاق، جرایم سایبری و چالشهای ناشی از تحریمهای یکجانبه، از جمله موضوعاتی هستند که ضرورت همکاری نزدیکتر میان نهادهای قضایی کشورهای مستقل را بیش از گذشته نمایان کردهاند.
همچنین سفر رئیس دستگاه قضا به هند را میتوان در چارچوب گسترش «دیپلماسی قضایی» جمهوری اسلامی ایران تحلیل کرد؛ رویکردی که تلاش دارد ظرفیتهای حقوقی و قضایی کشور را به بخشی فعال از تعاملات بینالمللی تبدیل کند.
از همین رو در جهان امروز، بسیاری از مسائل اقتصادی و سیاسی بدون ایجاد پشتوانههای حقوقی و قضایی قابل حل نیستند. توسعه تجارت، سرمایهگذاری و مراودات مالی میان کشورها، نیازمند امنیت حقوقی و ساز و کارهایی برای حل اختلافات است؛ موضوعی که میتواند نقش دستگاههای قضایی را در توسعه روابط بینالمللی برجستهتر کند.
بر همین اساس، حضور ایران در نشست سران قضایی بریکس میتواند فرصتی برای طرح دیدگاههای جمهوری اسلامی درباره ضرورت مقابله با یکجانبهگرایی، تحریمهای ظالمانه و استفاده ابزاری از ساز و کارهای حقوقی و قضایی در عرصه بینالمللی باشد.
یکی از اهداف مهم نشستهای قضایی بریکس، توسعه معاضدتهای حقوقی و قضایی میان اعضا و ایجاد هماهنگی بیشتر در مقابله با جرایم سازمانیافته فرامرزی عنوان شده است؛ موضوعی که با توجه به گسترش ارتباطات اقتصادی و تجاری میان کشورهای عضو، اهمیتی دوچندان پیدا میکند.
در جهان امروز یکی دیگر از محورهای مهم همکاریهای قضایی استفاده از فناوریهای نوین و بهویژه هوش مصنوعی در فرآیندهای دادرسی است.
حجم بالای پروندهها، پیچیدگی دعاوی و ضرورت افزایش سرعت و دقت در رسیدگیهای قضایی، باعث شده بسیاری از کشورها به سمت استفاده از فناوریهای نوین حرکت کنند. در این میان، همکاری کشورهای عضو بریکس در تبادل تجربههای حقوقی و فناورانه میتواند به ایجاد زیرساختهای مشترک برای استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی در نظامهای قضایی منجر شود.
رئیس قوه قضاییه نیز در جریان برنامههای سفر خود به دهلینو بر اهمیت توسعه همکاریهای مبتنی بر فناوریهای نوین میان کشورهای عضو تأکید کرده است؛ موضوعی که میتواند یکی از محورهای آینده تعاملات قضایی در چارچوب بریکس باشد.
بریکس و ضرورت مقابله با جرایم فرامرزی
تحولات سالهای اخیر نشان داده که بسیاری از جرایم دیگر در محدوده مرزهای یک کشور باقی نمیمانند. شبکههای پولشویی، مواد مخدر، قاچاق انسان، جرایم سایبری و فسادهای مالی پیچیده، ابعاد بینالمللی پیدا کردهاند و مقابله با آنها نیازمند همکاری میان دستگاههای قضایی کشورهای مختلف است.
به همین منظور کشورهای عضو بریکس با توجه به گستره جمعیتی، اقتصادی و جغرافیایی خود، ظرفیت قابل توجهی برای ایجاد سازوکارهای مشترک در حوزه مبارزه با جرایم فرامرزی دارند. تبادل اطلاعات، تسهیل همکاریهای حقوقی، استرداد مجرمان و انتقال محکومان و ایجاد سازوکارهای مشترک برای مقابله با جرایم سازمانیافته، میتواند بخشی از دستاوردهای توسعه همکاریهای قضایی میان اعضای این پیمان باشد.
سفر حجتالاسلام محسنیاژهای رئیس دستگاه قضا به هند، در کنار حضور در نشست بریکس، فرصتی برای تقویت روابط دوجانبه تهران و دهلینو نیز محسوب میشود. ایران و هند دارای روابط تاریخی و ظرفیتهای گسترده اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی هستند و توسعه همکاریهای حقوقی و قضایی میتواند پشتوانهای برای گسترش سایر مناسبات میان دو کشور باشد.
دیدارهای دوجانبه رئیس قوه قضاییه با مقامات قضایی و حقوقی هند و دیگر کشورهای حاضر در اجلاس، میتواند زمینهساز توافقها و همکاریهای جدیدی در حوزههای مختلف باشد. همچنین در همین چارچوب، تأمین امنیت حقوقی و قضایی برای فعالان اقتصادی و تجار نیز یکی از موضوعات مهمی است که میتواند در توسعه روابط اقتصادی میان کشورها نقشآفرین باشد.
پیام ایران در بریکس؛ عدالت و صلح در همکاریهای بینالمللی
سفر رئیس قوه قضاییه به هند تنها یک حضور تشریفاتی در اجلاس بینالمللی نیست، بلکه فرصتی برای طرح دیدگاههای جمهوری اسلامی ایران درباره عدالت، صلح و ضرورت مقابله با رفتارهای یکجانبهگرایانه در نظام بینالملل است.
حجتالاسلام اژهای در این سفر با جمعی از رهبران ادیان، علما و فرهیختگان هند دیدار و بر ضرورت تلاش جمعی برای تحقق صلح، عدالت و آرامش در جهان تأکید کرد.
وی در ادامه به سابقهی ضداستعماری ملت هند گریزی زد و گفت: بالغ بر ۷۰ سال از استقلال هند عزیز، این سرزمین ریشهدار و دارای تمدن میگذرد؛ شما هندیها چه سختیها و صعوبتها متحمل شدید تا طمع استقلال و رهایی از یوغ ستمکاران و استعمارگران را چشیدید. ایران اسلامی نیز طی ۴۸ سال اخیر برای رسیدن به قلهی استقلال و عزت و حریّت، بهترین فرزندان خود را تقدیم کرده است و ما نیز، چون شما برای غلبه بر مستکبران و طواغیت، خون دلها خوردهایم و رنج فراوان بردهایم.
اکنون حضور رئیس دستگاه قضا در جمع سران قضایی کشورهای عضو بریکس، میتواند زمینهای برای تبدیل این دیدگاهها به گفتوگوهای حقوقی و سازوکارهای عملی میان کشورهایی باشد که بخش بزرگی از جمعیت و اقتصاد جهان را در اختیار دارند. همچنین گسترش همکاریهای قضایی در میان کشورهای عضو بریکس را میتوان بخشی از روند شکلگیری نظم جدید همکاریهای چندجانبه در جهان دانست.
اگرچه بریکس در ابتدا با محوریت اقتصاد و تجارت شکل گرفت، اما توسعه فعالیتهای آن در حوزههای مختلف نشان میدهد اعضای این مجموعه به دنبال ایجاد شبکهای گستردهتر از همکاریهای سیاسی، حقوقی، علمی و قضایی هستند.
در چنین شرایطی، حضور فعال کشورمان در نشستهای تخصصی بریکس میتواند فرصت مناسبی برای انتقال تجربیات دستگاه قضایی کشور، توسعه همکاریهای بینالمللی و پیگیری منافع حقوقی جمهوری اسلامی در سطح منطقهای و جهانی باشد.
سفر رئیس قوه قضاییه به هند و حضور در نشست سران قضایی کشورهای عضو بریکس، از این منظر، تنها یک سفر رسمی نیست؛ بلکه گامی در مسیر تقویت دیپلماسی قضایی ایران و تلاش برای ایجاد سازوکارهای مشترک میان کشورهای مستقل در مواجهه با چالشهای پیچیده جهان امروز است.
همچنین سخنان مطرح شده در دهلینو فراتر از یک موضعگیری سیاسی ساده، نقدی عمیق بر رویه کنونی نظام بینالملل در قبال تجاوزهای نظامی آمریکا و رژیم صهیونی علیه مردم ایران و منطقه است؛ موضوعی که بهطور مستقیم به مفاهیم بنیادین حقوق بشر و حقوق بینالملل بشردوستانه گره خورده است.
کشور هند در این روزها میزبان گفتوگوهایی است که میتواند فراتر از مباحث صرفاً حقوقی، به آینده همکاری میان کشورهایی گره بخورد که خواهان نقشآفرینی بیشتر در نظم نوین جهانی هستند؛ جایی که عدالت، امنیت، فناوری و همکاریهای فرامرزی، بیش از هر زمان دیگری به یکدیگر پیوند خوردهاند.