غنیمت زیر آبی ایران، ارزش واقعی یا بزرگنمایی؟
تصاحب شناور بدونسرنشین زیرسطحی آمریکایی از نوع Dive-LD در تنگه هرمز، فارغ از جنگ روایتها میان تهران و واشنگتن، میتواند از نظر اطلاعاتی و صنعتی اهمیت قابل توجهی داشته باشد.
سپاه پاسداران اعلام کرده این وسیله را به دست آورده، در حالی که مقامهای آمریکایی اصل از دست رفتن آن را تأیید کردهاند اما میگویند وسیله دچار نقص شده، مدلی قدیمیتر بوده و تجهیزات محرمانه یا دادههای حساس روی آن وجود نداشته است.
بهرحال تصاویر منتشرشده، با مشخصات ظاهری Dive-LD همخوانی دارد.
حتی بدون «اسرار محرمانه»، ارزش مهندسی دارد
نکته مهم این که مهندسی معکوس الزاماً به معنای دسترسی به فناوری طبقهبندیشده نیست.
حتی اگر ادعای آمریکا درباره نبود تجهیزات محرمانه درست باشد، خود بدنه و سامانه یک وسیله عملیاتی میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره معماری صنعتی و طراحی یک سامانه پیشرفته زیرآبی ارائه دهد؛ از جمله:
طراحی بدنه و کاهش مقاومت در آب
سامانه پیشران و مدیریت انرژی
آببندی و مقاومت در برابر فشار
نحوه جانمایی تجهیزات داخلی
سامانههای ناوبری و کنترل خودکار
ارتباط میان بخشهای سختافزاری
طراحی ماژولار برای نصب حسگرها و مأموریتهای مختلف
Dive-LD اساساً برای مأموریتهایی مانند نقشهبرداری بستر دریا، مقابله با مین، جمعآوری اطلاعات و بررسی زیرساختهای زیرآبی طراحی شده و قابلیت فعالیت طولانیمدت در اعماق زیاد را دارد.
اما «کپی کامل» بعیدتر از «استفاده از ایدهها» است.
واقعبینانهترین سناریو این نیست که ایران بتواند بهسرعت یک نسخه کاملاً مشابه Dive-LD تولید کند.
پیچیدگی اصلی چنین سامانههایی معمولاً در یک قطعه خاص نیست؛ بلکه در ترکیب نرمافزار، کنترل خودکار، مدیریت انرژی، حسگرها، مواد و تجربه عملیاتی است.
بنابراین عمده دستاورد ایران میتواند این باشد که:
یک نمونه واقعی را باز کند، معماری آن را مطالعه کند و برخی راهحلهای طراحی آن را در پروژههای بومی خود به کار بگیرد.
این تفاوت مهمی با ساخت یک «کپی صددرصدی» دارد.
ارزش اطلاعاتی شاید از ارزش صنعتی بیشتر باشد
حتی یک وسیله معیوب میتواند برای بررسی روشهای عملیاتی آمریکا مفید باشد؛ مثلاً اینکه چنین سامانههایی چگونه طراحی میشوند، چه نوع مأموریتهایی برایشان تعریف شده و چه نقاط ضعف یا آسیبپذیریهایی دارند.
منابع آمریکایی نیز اشاره کردهاند که در اختیار داشتن نمونه فیزیکی میتواند به طرف مقابل کمک کند تا هم برای کاهش کارایی سامانههای مشابه آمریکا و هم برای بهبود توانمندیهای بومی خود اطلاعات به دست آورد.
بنابراین، اگر ادعای آمریکا مبنی بر نبود تجهیزات محرمانه را هم بپذیریم، این غنیمت را نمیتوان «بیارزش» دانست.
احتمال ساخت فوری یک کپی کامل با همه قابلیت های نسخه اصلی اگرچه کم است، اما احتمال استخراج دانش فنی، شناخت معماری سامانه و استفاده از راهحلهای طراحی آن در پروژههای بومی، کاملاً محتمل است و بطور خلاصه ممکن است ایران اسرار محرمانه آمریکا را به دست نیاورده باشد؛ اما داشتن یک نمونه واقعی از فناوری پیشرفته زیرسطحی، میتواند یک داشته رایگان مهندسی نوین باشد.