پرونده سه خلبان مفقود ایرانی روی میز صلیب سرخ
یازدهم اسفندماه سال گذشته، دو فروند جنگنده سوخو‑۲۴ نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به حملات وحشیانه ارتش تروریستی آمریکا و رژیم صهیونیستی، از پایگاه هوایی شهید دوران شیراز به پرواز درآمدند و پس از عبور از سد سامانههای شناسایی پیشرفته و مواضع متعدد راداری دشمن، پایگاه العُدید آمریکا در قطر را هدف حمله قرار دادند.
با این حال، عقابهای آسمان ایران در مسیر بازگشت، بر فراز خلیج فارس مورد اصابت سامانههای پدافندی دشمن قرار گرفتند و جنگندهها سقوط کردند. خلبانان با وضعیت اضطراری مواجه شده و اقدام به خروج اضطراری از هواپیما کردند. در این حادثه، امیر سرتیپ دوم خلبان مجید کاظمی به شهادت رسید و پیکر وی پس از شناسایی به کشور منتقل شد.
اکنون بیش از شش ماه از این حادثه میگذرد؛ حادثهای که سرنوشت چهار خلبان را به یکی از مهمترین پروندههای انسانی و بینالمللی پس از دوران جنگ تحمیلی تبدیل کرده است. در حالی که پیکر یکی از خلبانان به کشور بازگشته و به خاک سپرده شده، وضعیت سه خلبان دیگر همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد و پیگیریهای بشردوستانه برای روشن شدن سرنوشت آنان ادامه دارد.
بر اساس اطلاعات و شواهد موجود، گفته میشود سه خلبان دیگر به نامهای جواد صالحی، عبدالمجید دشتیان و عمران بهروشیان به اسارت قطریها درآمده و زنده هستند؛ اما مقامات قطری هرگونه اسارت این افراد را رد میکنند.
در کنار پیگیریهای دیپلماتیک و نظامی، جمعیت هلالاحمر جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر مأموریتهای بشردوستانه خود، از همان روزهای نخست، تعیین وضعیت این سه خلبان را بهطور جدی در دستور کار قرار داد. تمرکز هلالاحمر در این پرونده بیش از آنکه سیاسی باشد، بر جنبههای انسانی، روشن شدن سرنوشت افراد مفقود، مشخص شدن محل احتمالی نگهداری آنان و بررسی وضعیت سلامت و شرایط انسانیشان در صورت زنده بودن متمرکز است.
در همین خصوص «راضیه عالیشوندی» معاون امور بینالملل جمعیت هلالاحمر از پیگیری مستمر وضعیت این خلبانان از طریق کمیته بینالمللی صلیب سرخ خبر داده و عنوان کرده است که جمعیت هلالاحمر تاکنون مکاتبات و پیگیریهای متعددی را هم از طریق دفتر نمایندگی کمیته بینالمللی صلیب سرخ در تهران و هم از طریق ریاست این کمیته در ژنو انجام داده است.
به گفته وی، این پیگیریها تنها محدود به مکاتبات رسمی نبوده و از مسیرهای مختلفی همچون تماس تلفنی، ارسال ایمیل و رایزنیهای مستمر دنبال شده؛ با این حال تاکنون نتیجه مشخصی درباره وضعیت سه خلبان به دست نیامده است.
این پیگیریها در حالی ادامه دارد که هفته گذشته نیز آخرین نامه هلالاحمر در این زمینه ارسال شد و پیرحسین کولیوند رئیس جمعیت هلالاحمر در مکاتبهای خواستار پیگیری مجدانه وضعیت خلبانان و روشن شدن سرنوشت آنان شد.
بر اساس اعلام معاون امور بینالملل جمعیت هلالاحمر، دفتر نمایندگی کمیته بینالمللی صلیب سرخ در تهران نیز در پاسخ به این مکاتبه اعلام کرده که تاکنون به نتیجه مشخصی درباره وضعیت این خلبانان نرسیدهاند.
اکنون پیگیری این پرونده وارد مرحله تازهای شده و عالیشوندی از برگزاری نشست ویدئوکنفرانسی میان پیرحسین کولیوند و میریانا اسپولیاریک، رئیس کمیته بینالمللی صلیب سرخ خبر داده است؛ نشستی که قرار است با محوریت بررسی دقیق و شفاف وضعیت سه خلبان و پیگیری آخرین اطلاعات درباره سرنوشت آنها برگزار شود.
این نشست میتواند یکی از مهمترین اقدامات هلالاحمر ایران در ماههای اخیر برای استفاده مستقیم از ظرفیتهای بینالمللی بشردوستانه باشد؛ ظرفیتی که به گفته مسئولان هلال احمر باید برای روشن شدن وضعیت افراد مفقود بهکار گرفته شود.
پیش از این نیز پیرحسین کولیوند در نامهای به رئیس کمیته بینالمللی صلیب سرخ، خواستار پیگیری فوری وضعیت سه خلبان ایرانی شده بود. در این مکاتبه بر ضرورت روشن شدن وضعیت، محل احتمالی نگهداری و شرایط سلامت خلبانان تأکید شده و از کمیته بینالمللی صلیب سرخ خواسته شده بود از ظرفیتهای خود برای بررسی این پرونده استفاده کند.
بر اساس اعلام نمایندگی کمیته بینالمللی صلیب سرخ در ایران، این نهاد در چارچوب مأموریت بشردوستانه و با رعایت اصول بیطرفی، استقلال و بیغرضی، موضوع افراد مفقود و سرنوشت آنها را از طریق گفتوگو و ارتباط با طرفهای ذیربط دنبال میکند. اهمیت این موضوع در آن است که پیگیریهای کمیته بینالمللی صلیب سرخ معمولاً از مسیرهای دوجانبه و محرمانه انجام میشود؛ مسیری که هدف آن دسترسی به اطلاعات دقیق و ایجاد امکان ارتباط با افراد مفقود، بدون پیچیدهتر شدن ابعاد سیاسی پرونده است.
نقش هلالاحمر در این پرونده را میتوان حلقه اتصال میان خانوادههای نگران، نهادهای داخلی و سازوکارهای بینالمللی بشردوستانه دانست. این سازمان بهعنوان بخشی از نهضت بینالمللی صلیب سرخ و هلالاحمر، ظرفیت ارتباط و پیگیری موضوعات انسانی از طریق ساز و کارهای بینالمللی را دارد.
در چنین پروندههایی، تعیین تکلیف وضعیت افراد مفقود، اطلاع از سلامت آنان و فراهم شدن امکان تماس با خانوادهها، از مهمترین موضوعاتی است که در چارچوب حقوق بینالملل بشردوستانه دنبال میشود.
با وجود گذشت ماهها از این حادثه، سرنوشت سه خلبان ایرانی همچنان بهطور رسمی روشن نشده است. مسئولان کشورمان بر وجود اطلاعاتی درباره زنده بودن آنان تأکید دارند، اما طرف قطری هرگونه بازداشت این افراد را رد میکند؛ لذا اختلاف روایت طرفین ضرورت ورود نهادهای بیطرف و بشردوستانه بینالمللی را دوچندان کرده است.
در چنین شرایطی، پیگیریهای مستمر هلالاحمر ایران از تهران تا ژنو، شامل مکاتبات رسمی، رایزنی با دفتر کمیته بینالمللی صلیب سرخ و درخواست گفتوگو با هلالاحمر قطر نشان میدهد این پرونده همچنان در دستور کار قرار دارد و روند رسیدگی به آن متوقف نشده است.
اکنون چشم امید خانوادههای خلبانان ایرانی به نتیجه این پیگیریها و رایزنیهای جدید دوخته شده است؛ تلاشهایی که شاید بتواند پس از بیش از شش ماه انتظار، پاسخی روشن درباره سرنوشت این عزیزان ارائه کند.