انصارالله چگونه از یک گروه شبهنظامی کوهستانی به یک قدرت نظامی تبدیل شد؟
تحولات سالهای اخیر در شبهجزیرهی عربستان و دریای سرخ، نشاندهندهی تغییر موازنهی قدرتی بیسابقه در منطقه است؛ جایی که انصارالله یمن موفق شده مساحتی راهبردی را از ارتفاعات کوهستانی شمال این کشور تا شاهراههای آبی حیاتی جهان را در اختیار بگیرد. جنبشی تا چند سال قبل متشکل از نیروهای شبهنظامی کوهستاننشین بود، اکنون به یک نیروی نظامی مجهز به موشکهای بالستیک، پهپادهای نقطهزن و سامانههای پدافند هوایی تبدیل شده است که اثبات کرده توانایی هدف قرار دادن جنگندههای پیشرفتهای نظیر اف-۱۵ سعودی، مسدودسازی تنگهی راهبردی بابالمندب و اثرگذاری بر معادلات بینالمللی را دارد. پایگاه خبری آمریکایی «المانیتور» که به طور تخصصی در حوزهی خاورمیانه فعالیت میکند، اخیراً طی گزارشی تحت عنوان «چگونه حوثیهای یمن از یک گروه شبهنظامی کوچک کوهستانی به یک تهدید بزرگ منطقهای تبدیل شدند» به بررسی نحوهی گذار انصارالله از یک گروه شبهنظامی به یک بازیگر قدرتمند منطقهای و ابعاد نظامی، تسلیحاتی و میدانی حضور این گروه در صحنهی یمن و خاورمیانه پرداخته است. آنچه در ادامه میخوانید، ترجمهی گزارش المانیتور است.
انصارالله، ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶، در شهر صنعا، پایتخت یمن، با هدف جذب نیروهای بیشتر، رژهی نظامی برگزار میکند. بسیاری از نیروهای انصارالله با لباسهای سنتی عربی و خنجری که به نماد مشهور انصارالله تبدیل شده، میجنگند. با این وجود، کارشناسان نظامی معتقدند درگیریها در یمن میان انصارالله و نیروهای دولت سابق تحت حمایت سعودی را نباید یک درگیری ساده یا قبیلهای تصور کرد، چراکه شاهد حجم زیادی تجهیزات و جنگافزارهای پیشرفتهی نظامی و حتی استفاده از جدیدترین فناوریهای میدان نبرد، مانند پهپادهای «دید اول شخص» در این جنگ بودهایم.
نیروهای انصارالله، ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، در کنار یکی از بالههای عمودی انتهای جنگندهی اف-۱۵ سعودی که توسط پدافند این گروه سرنگون شده، ایستادهاند.
پیشروی برقآسای گروه حوثیهای [انصارالله] یمن، تنگهی حیاتی بابالمندب را تحت کنترل آنها درآورده و این شبهنظامیانِ قبلاً ژندهپوش و کوهستاننشین را به یک بازیگر منطقهای با نفوذ در سطح جهان تبدیل کرده است. این گزارش توضیح میدهد که این گروه چگونه با حمایت ایران به یک نیروی جنگی سهمگین تبدیل شد که میتواند مسیرهای حیاتی کشتیرانی را مختل کند و به تأسیسات کلیدی نفت و گاز در کشور همسایهاش، عربستان، ضربه بزند.
این تصویر ماهوارهای، دود سیاه و گستردهای را نشان میدهد که ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶، پس از حملهی انصارالله، از یکی از تأسیسات خطلولهی شرق-غرب عربستان در جنوب شهر مدینه در منطقهی حجاز به آسمان بلند شده است. (+)
حوثیها چه کسانی هستند؟
این گروه که فعالیت خود را در اواخر دههی ۱۹۹۰ به عنوان یک جنبش احیای اسلام شیعی زیدی در شمال یمن تحت رهبری خاندان حوثی آغاز کرد، شش بار با دولت رسمی کشور جنگید و یک گروه شبهنظامی قوی محلی را تشکیل داد. سال ۲۰۱۱، هنگامی که دولت مرکزی یمن در جریان بهار عربی از هم پاشید، حوثیها از فرصت استفاده کردند، مناطق بیشتری را به دست آوردند، و با ایران و متحد لبنانیاش، حزبالله، ارتباط برقرار نمودند. سال ۲۰۱۴، صنعا، پایتخت یمن، را تصرف کردند، دولت را سرنگون ساختند، و روند انتقال سیاسی مورد حمایت کشورهای خلیج [فارس] را متوقف نمودند. همین مسئله موجب مداخلهی نظامی ائتلافی به رهبری عربستان برای حمایت از دولت رسمی یمن شد که به سالها جنگ داخلی انجامید؛ جنگی که نهایتاً به بنبست و سال ۲۰۲۲ به آتشبس منتهی شد.
این نقشه، مناطق تحت تصرف انصارالله یمن تا ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ (قرمز رنگ) و تسلط کامل این گروه بر تنگهی راهبردی بابالمندب، و همچنین موقعیت خطلولهی شرق-غرب (خط ضخیم نارنجی) را نشان میدهد که عربستان با هدف دور زدن تنگهی هرمز و تنگهی بابالمندب از آن استفاده میکند. (+)
حوثیها در طول جنگ اسرائیل در غزه از سال ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵، در قالب آنچه که آن را همبستگی با فلسطینیها توصیف میکردند، موشکها و پهپادهایی را به سمت اسرائیل و همچنین برای اختلال در کشتیرانی بینالمللی در دریای سرخ شلیک کردند. اکنون نیز، از ۲۸ فوریه و با آغاز حملهی آمریکا به نزدیکترین متحدشان، یعنی ایران، دوباره شلیک به سمت کشتیرانی در دریای سرخ و همچنین تأسیسات انرژی در عربستان را آغاز کردهاند.
این تصویر ماهوارهای، بخشی از تأسیسات خطلولهی شرق-غرب در منطقهی حجاز عربستان را نشان میدهد که توسط انصارالله هدف قرار گرفته است. (با کلیک روی عکس، از خطلولهی شرق-غرب میتوان برای صادرات نفت عربستان و برخی دیگر از کشورهای عربی حاشیهی خلیج فارس با دور زدن تنگهی هرمز استفاده کرد.
وضعیت نظامی در داخل یمن چگونه است؟
آتشبس [میان انصارالله و ائتلاف عربی حامی دولت یمن] طی هفتههای اخیر فروپاشید و درگیریها در امتداد خطوط مقدم قدیمی از سر گرفته شد: استانهای مأرب و الجوف در شمال، شهر تعز در کوهستانهای جنوبی، الضالع در مرکز یمن، و نوار ساحلی دریای سرخ معروف به تهامه. هفتهی گذشته، حوثیها بهسرعت به سمت جنوب تهامه پیشروی کردند و ابتدا شهر بندری مخا و سپس بقیهی خط ساحلی دریای سرخ و جزایر اطراف آن را به تصرف خود درآوردند. سپس، تسلیحات خود را در امتداد تمام خط ساحلی ۱۲ مایلی (۱۹ کیلومتری) بابالمندب مستقر کردند. این دستاوردهای زمینی، مسدود کردن کشتیرانی در دریای سرخ را که یک مسیر کلیدی برای صادرات نفت عربستان به آسیاست، آسانتر میکند و یک سکوی پرتاب احتمالی را برای حملهی زمینی جدید به سمت عدن به دست میدهد. در سوی مقابل، عربستان نیز در حمایت از نیروهای همسو با دولت یمن، دست به حملات هوایی زده است.
شماری از زندانیان سابق انصارالله، ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶، پس از آزادی از زندانهای نیروهای وابسته به سعودی وارد صنعا، پایتخت یمن میشوند. این نیروها در نتیجهی پیشروی انصارالله و تصرف مناطق تحت تسلط دولت سابق یمن آزاد شدهاند.
دربارهی موشکها و پهپادهای حوثیها چه میدانیم؟
توانایی حوثیها در حمله به اهداف از فاصلهی دور و با دقت روزافزون موجب شده تا این گروه اکنون فراتر از یمن اهمیت داشته باشد. موشکهای بالستیک حوثیها تا اسرائیل، بیش از ۱۰۰۰ مایل (۱۸۰۰ کیلومتر) آنطرفتر رسیدهاند و یکی از آنها، سال ۲۰۲۵، به حریم اصلیترین فرودگاه اسرائیل اصابت کرد. این گروه تعداد حملات خود به عربستان را نیز بیشتر کرده و شهرها و زیرساختهای این کشور را هدف قرار دادهاند. همچنین موشکهای حوثیها کشتیها در دریای سرخ را هدف گرفتهاند و رفتوآمد در این آبراه را متوقف کردهاند. پهپادهای حوثیها نیز بارها به اهداف سعودی ضربه زدهاند و اکنون به طور فزایندهای در میدان نبرد به کار گرفته میشوند؛ که تغییر بزرگی نسبت به دورهی قبلی درگیریها در جنگ داخلی یمن تا پیش از آتشبس سال ۲۰۲۲ به شمار میرود.
نمایشگاهی که انصارالله یمن در آن بخشی از موشکها و پهپادهای خود را به نمایش گذاشته است (+)
کدام تجهیزات نظامی تا کنون در زرادخانهی حوثیها مشاهده شدهاند؟
حوثیها از ابتدای سپتامبر تا کنون ویدیوهایی را به صورت آنلاین منتشر کردهاند که برخی از تجهیزات نظامی در اختیار آنها را نشان میدهند. این ویدیوها پهپادهایی را نشان میدهند که انواع مختلف خمپاره و بمبهای دیگر را روی سر خودروها و نیروهای دشمن میاندازند، راکتها یا موشکهایی را به تصویر میکشند که شلیک میشوند، و ساختمانها و کامیونهایی را در یک اردوگاه به نمایش میگذارند که هدف اصابت دقیق مهمات قرار میگیرند. و همهی این تصاویر با پهپادهای مجهز به دوربینهای وضوح بالا ضبط شدهاند. برخی دیگر از این ویدیوها نیروهای حوثی را در میدان نبرد نشان میدهند. برخی از این نیروها پیاده و برخی دیگر سوار بر وانتهایی هستند که بعضیهایشان مسلحند.
یکی از نیروهای انصارالله، ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶، در منطقهای در استان جوف یمن از یک وانت مسلح، شلیک میکند. (+)
بسیاری از جنگجویان حوثی در حالی نشان داده میشوند که مسلح به سلاحهای تهاجمی هستند، اما به جای لباس نظامی، دشداشههای عربی پوشیدهاند؛ اگرچه در یکی از ویدیوها نیز گروه کوچکی از نیروهای حوثی با لباس استتار دیده میشوند. در برخی از ویدیوها، جنگجویان با مسلسلهای سبک و سنگین و تفنگهای دوربیندار نشان داده شدهاند. ویدیوهایی نیز از رژهی حوثیها با تجهیزاتی منتشر شده که از نیروهای مورد حمایت عربستان در تهامه به غنیمت گرفته شدهاند؛ از جمله خودروهای زرهی و جنگی، تانک، توپ، دیش ماهواره، سلاحهای سبک، و یک دستگاهِ اخلالگر [جَمِر] پهپاد. با این وجود، ویدیوها عموماً استفادهی عملیاتی از جنگافزارهای بهغنیمتگرفتهشده را نشان نمیدهند.
در این تصویر که ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶ از یکی از ویدیوهای انصارالله گرفته شده، نیروهای این گروه در حال عملیات علیه نیروهای تحت حمایت سعودی در منطقهای هستند که گفته میشود در استان جوف واقع شده است. بسیاری از نیروهای انصارالله در حالی در میدان جنگ حاضر میشوند که لباسهای مرسوم نظامی را به تن ندارند، بلکه با لباسهای بلند سنتی و عربی میجنگند. (+)
حوثیها تسلیحات خود را از کجا تأمین میکنند؟
طبق گزارش هیأت کارشناسی سازمان ملل در سال ۲۰۲۵، حوثیها هم از طریق کمکهای فنی و هم به لطف تولید داخلی توانستهاند به فناوریهای موشکی و پهپادی دست پیدا کنند. این گزارش به این نتیجه رسیده بود که بهرغم تحریم تسلیحاتی سازمان ملل، قاچاق گستردهی سلاح به مقصد زرادخانهی حوثیها همچنان وجود داشته است؛ از جمله ارسال محمولههای زمینی از مرز عمان و همچنین قاچاق دریایی. اقلامی که تا کنون ضبط شدهاند شامل دستگاههای کنترل پهپاد، تجهیزات دریافت دادههای ناوبری کشتیها، موتورهای پهپاد و قطعات موشک بودهاند.
بقایای پهپادی که انصارالله در استان «حجه»ی یمن سرنگون کرده و میگوید یک پهپاد شناسایی-رزمی سعودی بوده است. انصارالله طی سالهای اخیر بارها موفق شده هواگردهای سعودی و نیروهای وابسته به دولت سابق یمن را سرنگون کند که نشان از پیشرفتهای چشمگیر این گروه در حوزهی پدافند هوایی دارد. (+)
نیروهای انصارالله، ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶، در استان حجه در حال بررسی بقایای پهپادی هستند که توسط پدافند هوایی این گروه ساقط شده است. (+)
سازمان ملل طی گزارشی در سال ۲۰۲۳ به ضبط محمولههایی شامل پهپادهای آمادهی شلیک، اجزای موشکهای بالستیک (مانند پیشسازهای شیمیایی) و موشکهای ضدتانک ساخت ایران اشاره کرد. منابع ایرانی میگویند تهران هم تسلیحات و هم متخصص در اختیار متحدان حوثی خود قرار داده است. این در حالی است که ایران به طور رسمی تسلیح حوثیها بر خلاف تحریم تسلیحاتی سازمان ملل را تکذیب کرده است. ارزیابی سال ۲۰۲۵ اندیشکدهی «مؤسسهی بینالمللی مطالعات راهبردی» این بود که حوثیها اگرچه در تولید داخلی سلاح پیشرفتهایی داشتهاند، اما همچنان در حوزهی فناوریهای کلیدی و قابلیتهای پیشرفته به ایران وابسته هستند.
نیروهای انصارالله، ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶، پس از پیشروی در مناطق تحت کنترل دولت سابق یمن و تصرف شهر بندری «مخا» در استان تعز در ساحل دریای سرخ، نماز میخوانند. پیشروهای اخیر انصارالله پس از حملات ائتلاف تحت رهبری سعودی و تلاش برای بازپسگیری مناطق تحت کنترل این گروه صورت گرفت. (+)
حوثیها از چه راههای دیگری پیشرفت نظامی کردهاند؟
گزارش هیأت کارشناسان سازمان ملل تاکتیکهای نظامی حوثیها را متمرکز بر نفوذ، حملات پهپادی، خمپارهباران در امتداد خطوط مقدم، و کارگذاری مین و سایر وسایل انفجاری توصیف کرد. طبق ارزیابی این گزارش حوثیها ۳۵۰,۰۰۰ جنگجو دارند که بخشی از آنها نیروهای زیر ۱۸ سال هستند. به گفتهی تحلیلگران حوزهی یمن، آموزشهایی که ایران و حزبالله در اختیار حوثیها قرار دادهاند، برای آنها حیاتی بوده است. «براء شیبان» همکار پژوهشی «مؤسسهی سلطنتی خدمات متحد» در لندن، میگوید این آموزشها اندکی پس از بهار عربی آغاز شدند و به حوثیها کمک کردند تا با ایجاد تغییراتی در ساختار و تحرکات خود، از یک گروه شبهنظامی به یک نیروی نظامی سازمانیافتهتر تبدیل شوند. کارشناسان سازمان ملل معتقدند اپراتورهای موشکی و پهپادی حزبالله در سال ۲۰۲۵ در کنار حوثیها حضور داشتهاند. به گفتهی کارشناسان، «عبدالرضا شهلایی» ژنرال نیروی قدس ایران، نیز برای مدتی در یمن حضور داشته و با حوثیها همکاری میکرده است.
تصویری که وزارت خارجهی آمریکا منتشر کرده و برای کمک به دستگیری یا ترور فردی به نام «عبدالرضا شهلایی» تا ۱۵ میلیون دلار جایزه تعیین نموده است. دولت آمریکا ادعا میکند شهلایی یکی از فرماندهان نیروی قدس سپاه پاسداران ایران است که به عنوان مستشار برای کمک به انصارالله در یمن حضور دارد.