برگزاری نشست بررسی تغییرات نسلی هویت ایثارگری در میان ایثارگران
عادل مهری سرپرست دفتر مطالعات و پژوهشهای بنیاد شهید و امور ایثارگران با بررسی طرح پژوهشی کلیدی با موضوع «تغییرات نسلی هویت ایثارگری» گفت: این نشست با هدف رصد و پایش پیشرفت طرحهای پژوهشی استانها و اطمینان از کاربردی بودن نتایج آنها برنامهریزی شده است.
وی افزود: در این نشست، طرح پژوهشی «تغییرات نسلی هویت ایثارگری در میان ایثارگران استان خراسان جنوبی و خانوادههای ایشان» با تمرکز ویژه بر موضوع «کتمان هویت ایثارگری» ارائه شد. این طرح که به موضوع کتمان هویت ایثارگری پرداخته، از استان خراسان جنوبی کلید خورده است و نقطهشروعی برای مطالعات گستردهتر در سایر استانها است و هماکنون چند استان دیگر نیز با دامنه وسیعتر در حال اجرا پژوهش هستند.
مهری با اشاره به عقد قراردادهای پژوهشی با نزدیک به ۱۹ استان در سال جاری، گفت: با توجه به تمرکز بر پژوهشهای کاربردی، برنامهریزی کردهایم تا طرحهایی که بیش از ۶۰ درصد پیشرفت داشته باشند، بهصورت وبیناری با حضور مدیران کل ستاد، داوران دانشگاه شاهد و مشاوران عالی رتبه، مورد بررسی و نقد قرار گیرند. هدف اصلی از این جلسات، اصلاح مسیر پژوهشها در میانه راه و هدایت آنها به سمت حل مسائل ملموس سازمانی است تا شاهد خروجیهایی باشیم که نیاز واقعی استانها را تأمین کند.
سرپرست دفتر مطالعات و پژوهشهای بنیاد شهید و امور ایثارگران ادامه داد: پژوهشی که امروز مورد تحقیق و بررسی قرار گرفت، اگرچه دارای اشکالاتی بود که قرار است رفع شود، اما پرداختن به آن گامی ارزشمند محسوب میشود. خوشبختانه چند استان دیگر نیز با دامنه جامعه هدف گستردهتر، بهصورت موازی روی این مسئله کار میکنند تا بتوانیم در سطح ستاد، راهکارهای عملیاتی و یکپارچهای برای حل چالش کتمان هویت ایثارگری ارائه دهیم.
مهری در خصوص چکیده این طرح علمی گفت: تحولات اجتماعی، فرهنگی و ارزشی دهههای اخیر زمینه تغییر در چگونگی درک انتقال و بازنمایی هویت ایثارگری را در میان ایثارگران و نسلهای بعدی خانوادههای آنان فراهم کرده است هویت ایثارگری در نسلهای بعد در تعامل با شرایط جدید اجتماعی، تجربههای فردی، نگرش عمومی، سیاستهای نهادی و بازنماییهای رسانهای باز تعریف میشود. شناخت این تغییرات از آن جهت ضرورت دارد که تداوم حافظه ایثارگری بدون توجه به تجربههای متفاوت نسلها ممکن است به کاهش اعتماد منجر شود.
وی ادامه داد: پژوهش حاضر با هدف شناخت و تبیین تغییرات نسلی هویت ایثارگری در میان ایثارگران و خانوادههای آنان در استان خراسان جنوبی انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و در چارچوب پارادایم تفسیری بر ساخت گرایانه صورت گرفت و از روش تحلیل مضمون کیفی با جهتگیری مقایسهای بین نسلی بهره برد. مشارکت کنندگان شامل حدود ۴۰ نفر از ایثارگران و اعضای خانوادههای آنان در سه نسل بودند که با روش نمونهگیری هدفمند و راهبرد حداکثر تنوع انتخاب شدند.
سرپرست دفتر مطالعات و پژوهشهای بنیاد شهید و امور ایثارگران اظهار کرد: دادهها در تابستان ۱۴۰۵ از طریق مصاحبههای نیمه ساختار یافته عمیق گردآوری و با استفاده از فرایند شش مرحلهای تحلیل مضمون بررسی شدند. برای تامین استحکام پژوهش نیز معیارهای انتقال پذیری، اعتماد پذیری، وابستگی و تایید پذیری مورد توجه قرار گرفتند. یافتهها نشان داد هویت ایثارگری پدیدهای ثابت و یکپارچه نیست؛ بلکه هویتی چند بعدی موقعیتی و در حال باز تعریف است.
وی افزود:در نسل نخست این هویت بیشتر با تجربه مستقیم ایثار، حافظه جنگ و تعلق جمعی پیوند داشت. در نسل دوم با تلاش برای انتقال روایت خانوادگی، مواجهه با انتظارات اجتماعی و تعارض میان افتخار و فشار هویتی همراه بود. در نسل سوم بیشتر در قالب انتخاب فردی، هویت مستقل و مدیریت موقعیتی آشکارسازی یا پنهان سازی ظاهر شد. روابط خانوادگی، بازنمایی رسانه، تجربه تبعیض، نگرشهای کلیشهای و شرایط فرهنگی و اقتصادی از مهمترین عوامل موثر بر این تحولات بودند.
سرپرست اداره مطالعات و پژوهشهای بنیاد شهید و امور ایثارگران در پایان گفت: ما دیگر صرفاً به دنبال انباشت دانش و اطلاعات نیستیم؛ بلکه مصمم هستیم با ایجاد سازوکار نظارتی، نتایج این پژوهشها را به اقدامات عملی و سیاستهای اجرایی در بنیاد شهید و امور تبدیل کنیم.