گزارش گاردین درباره اعمال حاکمیت ایران در تنگه هرمز
چند روز پس از آنکه آرسنیو دومینگز، دبیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی در گفتوگویی با روزنامه نیویورکتایمز که امروز منتشر شده، گفت که «ایجاد یک صندوق داوطلبانه برای تنگه هرمز میتواند امکانپذیر باشد»؛ رسانه گاردین نیز به موضوع تمایل اروپاییها برای پرداخت عوارض پرداخته است.
دبیرکل آیمو خاطر نشان کرده بود که با مقامات عمانی در مورد «مدیریت» تنگه هرمز از جمله بحثهایی در مورد ترتیبات در تنگههای مالاکا و سنگاپور، گفتگوهایی داشته که «این [طرح] یادگیری از چیزی است که از قبل وجود دارد و در حال آزمایش است.»
در همین حال گاردین در گزارشی نوشت «اروپا در حال بررسی پیشنهادهایی است که میتواند امکان دریافت هزینههای ناوبری در تنگه هرمز را فراهم کند، مشروط بر آنکه پرداخت این هزینهها اجباری نباشد و مورد حمایت نهاد سازمان ملل متحد که حملونقل دریایی را تنظیم میکند، قرار گیرد.
دیوید لمی، معاون نخستوزیر بریتانیا، گفت اعمال عوارض اجباری فاجعهبار خواهد بود. با این حال، برخی دیگر از اعضای کابینه گفتند به رسمیت میشناسند که دریافت هزینه در ازای خدمات مشخص ناوبری در بسیاری از آبراههای طبیعی، از جمله تنگه مالاکا و کانال مانش، مجاز است.
عمان با همکاری حقوقدانان بریتانیایی، طرحی درباره تنگه هرمز تهیه کرده است که اصول بهکاررفته در تنگه مالاکا را با شرایط این آبراه تطبیق میدهد. مسقط پیشنهاد کرده است کارشناسان حقوقی خود را برای تشریح جزئیات این طرح به تهران اعزام کند.
عمان کنترل بیشتر آبهای قابل کشتیرانی تنگه هرمز را در اختیار دارد و با دریافت عوارض اجباری مخالف است. ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، گفت: «دادن حاکمیت بر تنگه به ایرانیها به شیوهای که با حقوق بینالملل دریایی مغایرت داشته باشد، اساساً به معنای پذیرفتن این است که گروگان هر عنصر تندرویی باشیم که هر زمان بخواهد کنترل تنگه را به دست بگیرد.»
اما ابعاد طرح جایگزین عمان ممکن است با بلندپروازیهای ایرانیها، بهویژه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، همخوانی نداشته باشد. یک دیپلمات گفت: «بخشهایی از سپاه میگویند آمریکا در ماه فوریه حملهای غیرقانونی علیه آنها انجام داده است، پس چرا باید خود را به حقوق بینالملل دریاها مقید بدانند؟ گروهی دیگر خواهان همکاریاند. در تهران اختلافنظر وجود دارد.»
سفارت ایران در لندن اعلام کرد به پیشنهادهایی که بهطور مستقل از سوی گروه پژوهشی سیاستگذاری انرژی تهیه شده، علاقهمند است. در این سند استدلال شده که تعیین یک هزینه شفاف برای خدمات، در چارچوب یک نظم منطقهای فراگیر، همه طرفها را به همکاری ترغیب خواهد کرد. همچنین تأکید شده است که این طرح صرفاً عوارضی خام و ساده نیست که فقط بهخاطر عبور کشتیها از تنگه از آنها دریافت شود.
خمیس بن محمد الشماخی، نماینده عمان، روز پنجشنبه در نشست شورای سازمان بینالمللی دریانوردی در لندن گفت: «حق عبور ترانزیتی از تنگههایی که برای ناوبری بینالمللی استفاده میشوند، بر اساس حقوق بینالملل تضمین شده است و از تحمیل هزینه عبور بر کشتیهایی که از تنگه هرمز میگذرند حمایت نمیکند.»
با این حال، او افزود که عمان بررسی ترتیبات داوطلبانه «مرتبط با خدمات پشتیبانی ناوبری را که میتواند ایمنی و امنیت دریایی را بیش از پیش تقویت کند، از محیط زیست دریایی حفاظت کند، خطر آلودگی را کاهش دهد و آمادگی برای شرایط اضطراری دریایی، از جمله برخورد کشتیها و آتشسوزی در کشتیها و نفتکشها، را افزایش دهد» ارزشمند میداند.
در پس این اظهارات، مطالعات مفصلی قرار دارد که عمان درباره نظام مدیریت تنگه مالاکا انجام داده است؛ آبراهی که اقیانوس هند را به اقیانوس آرام متصل میکند. در گزارشی که درباره سازوکار همکاری برای تنگههای مالاکا و سنگاپور به شورای سازمان بینالمللی دریانوردی ارائه شد، آمده است که سالانه بیش از ۱۲۰ هزار کشتی از این تنگهها عبور میکنند.
در ادامه گزارش آمده است که این سازوکار «به بستری ساختاریافته و فراگیر تبدیل شده است که از طریق آن میتوان بهطور جمعی با خطرات نوظهور، تحولات فناوری و اولویتهای زیستمحیطی در این تنگهها برخورد کرد». کمکهای داوطلبانه، بهویژه از سوی ژاپن، امکان ادامه فعالیت این سازوکار را فراهم میکند.
دیپلماتها اکنون در حال بررسی این موضوعاند که آیا تهران اصرار دارد همه کشتیها برای کاهش ازدحام و رفع صف کشتیها از مسیر شمالی نزدیک به ایران استفاده کنند، یا صرفاً از همه کشتیها میخواهد برای استفاده از مسیر جنوبی، از ایران و «سازمان تنگه خلیج فارس» این کشور اجازه بگیرند.»