خردادیان و وطن؟ / پناهگاه روزهای افول یا بازگشتی بیهزینه؟
تغییر لحن ناگهانی محمد خردادیان و اظهارات اخیر او درباره فساد پهلوی و رفتار جریان سلطنتطلب، پرسشهای متعددی درباره انگیزه و زمانبندی این موضعگیری ایجاد میکند. چرا کسی که سالها در فضای رسانهای مخالفان جمهوری اسلامی حضور داشته، درست در این مقطع به انتقاد از همان جریانی روی آورده که زمانی در فضای آن فعالیت میکرد؟
برای این تغییر موضع میتوان چند احتمال را در نظر گرفت:
نخست، کاهش تدریجی توجه رسانهای و افول شهرت؛ واقعیتی که برای چهرههای سرگرمی و رسانهای، بهخصوص با گذشت زمان و ظهور نسلهای جدید، میتواند انگیزهای برای ایجاد جنجال و بازگشت به صدر اخبار باشد.
دوم، اختلافات و سرخوردگی از جریان سلطنتطلب و مناسبات درونی آن. شاید خردادیان نیز مانند برخی چهرههای دیگر، زمانی که خود را در حاشیه این جریان دیده یا با محدودیت در بیان دیدگاههایش مواجه شده، تصمیم گرفته فاصلهاش را با آن بیشتر کند.
سوم، تلاش برای بازسازی اعتبار عمومی و تغییر تصویر گذشته؛ بهویژه با طرح موضوعاتی که تا پیش از این کمتر از زبان چنین چهرههایی شنیده میشد.
چهارم، احتمال ایفای نقشی هدفمند در یک پروژه رسانهای؛ یعنی استفاده از چهرههایی که سابقه حضور در میان مخالفان جمهوری اسلامی را دارند، برای ایجاد روایتهای تازه، جذب توجه و تغییر برخی معادلات رسانهای. البته برای انتساب مأموریت مشخص به خردادیان سندی در دست نیست و این موضوع صرفاً یک احتمال قابل بررسی است.
و در نهایت، احتمال بازگشت به ایران؛ احتمالی که اگر در کنار سن، شرایط زندگی، کاهش توجه رسانهای و ظرفیتهای اقتصادی و هنری داخل کشور قرار بگیرد، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
واقعیت این است که شهرت هم تاریخ مصرف دارد. چهرههایی که روزگاری در مرکز توجه رسانهها بودند، با گذشت زمان و ظهور نسلهای تازه، ممکن است بخش مهمی از مخاطبان و جایگاه سابق خود را از دست بدهند. در چنین وضعیتی، بازگشت به رسانههای فارسیزبان داخل کشور، حضور در برنامههای تلویزیونی و اینترنتی و حتی احتمال اجرای شوها و برنامههای هنری میتواند فرصت تازهای برای احیای شهرت و البته کسب درآمد باشد.
برای فردی مانند خردادیان که سالها فعالیت هنریاش با رقص، نمایش و سرگرمی گره خورده و گرایش جنسی خود را نیز علنی کرده است، بازگشت به فضای رسانهای ایران، در صورت فراهم شدن بستر قانونی و مجوزهای لازم، میتواند به معنای بازگشت به بازار مخاطب و فرصتهای اقتصادی تازه باشد. بهخصوص اگر این بازگشت با یک روایت جدید از گذشته و فاصلهگذاری با جریان سلطنتطلب همراه شود.
اما پرسش جدیتر اینجاست: آیا باید تصور کنیم همه این تغییر مواضع صرفاً حاصل بیداری سیاسی و دگرگونی فکری است؟ آیا نمیتوان احتمال داد که برخی چهرههای کماثرتر و حاشیهایتر جریانهای مخالف ایران، در سالهای پایانی دوران شهرت خود، به دنبال مأموریتها یا پروژههایی باشند که هم برایشان اعتبار رسانهای تازه ایجاد کند و هم منافع مالی و امکان ادامه فعالیت و زندگیشان را تأمین کند؟
البته برای نسبت دادن مأموریت مشخص به خردادیان سندی در دست نیست؛ اما بررسی این احتمال و پرسش درباره منافع احتمالی چنین تغییر مواضعی، کاملاً قابل طرح است.
از سوی دیگر، رفتار جریان سلطنتطلب با منتقدان خود نیز قابل تأمل است. جریانی که سالها شعار آزادی بیان و دموکراسی سر داده، اگر در برابر کوچکترین انتقاد از چهرههای مورد علاقهاش تحمل نداشته باشد و منتقد را با تهدید و حذف و فشار مواجه کند، با همان شعاری که تبلیغ میکند در تناقض قرار میگیرد. شاید بخشی از فاصلهگیری امروز برخی چهرهها از این جریان، نه از سر تحول عمیق سیاسی، بلکه نتیجه تجربه همین مناسبات باشد.
اما مسئله اصلی همچنان باقی است: وطن را نمیتوان به گزینه اضطراری روزهای سرخوردگی تبدیل کرد.
کسانی که سالها در تقابل با کشور خود ایستادهاند، از ظرفیتهای رسانهای و سیاسی جریانهای مخالف ایران بهره بردهاند و گاه در تخریب تصویر وطن خود نقش داشتهاند، نمیتوانند انتظار داشته باشند با تغییر لحن و چند افشاگری، گذشته بهسادگی پاک شود و بدون هیچ پاسخگویی، دوباره از تمام ظرفیتهای اجتماعی، رسانهای و اقتصادی داخل کشور بهرهمند شوند.
بازگشت به وطن حق هر ایرانی است؛ اما برخورداری از این حق به معنای مصونیت از پاسخگویی نیست. میان بازگشت یک ایرانی پشیمان که صادقانه گذشته خود را نقد میکند و بازگشت فرصتطلبانه کسی که صرفاً به دنبال بازار تازه، شهرت دوباره و تأمین منافع شخصی است، تفاوت وجود دارد.
ایران نباید به مقصد امن چهرههایی تبدیل شود که تا وقتی در خارج از کشور برایشان منفعتی وجود دارد، از تقابل با آن بهره میبرند و به محض پایان دوران مصرف رسانهایشان، وطن را به یاد میآورند.
وطن خانه است، نه محل تسویه حساب با شکستهای شخصی، نه سکوی بازگشت به شهرت و نه صندوق تأمین هزینههای دوران بازنشستگی کسانی که سالها در بیرون از مرزهای آن، علیه آن فعالیت کردهاند.
بازگشت به وطن میتواند محترم باشد؛ اما بازگشت بیهزینه و بدون پاسخگویی، مطالبهای نیست که جامعه ملزم به پذیرش آن باشد.