آزمون سرنوشت ساز ایران ؛ شکست محاصره پایان تقابل خواهد بود
آنچه امروز در تقابل ایران و آمریکا جریان دارد، صرفاً یک اختلاف بر سر عبور نفتکشها یا محدودیت صادرات نفت نیست؛ مسئله، اراده دو طرف برای تحمیل یا شکستن یک محاصره دریایی است.
آمریکا میخواهد با بستن مسیرهای صادراتی ایران، فشار اقتصادی را به اهرمی برای وادار کردن تهران به عقبنشینی تبدیل کند و ایران نیز میداند که پذیرش تثبیت چنین وضعیتی، به معنای پذیرفتن یک ابزار دائمی برای تهدید امنیت و اقتصاد کشور خواهد بود.
از همین رو، تلاش ایران برای شکستن محاصره را باید یک نقطه عطف راهبردی دانست. اگر ایران بتواند نفتکشهای خود را از این محاصره عبور دهد، عملاً نشان داده است که آمریکا نمیتواند با تکیه بر قدرت دریایی خود، ارادهاش را به ایران تحمیل کند. چنین موفقیتی فقط یک دستاورد اقتصادی نیست؛ شکست اعتبار راهبرد محاصره و تغییر محاسبات طرف مقابل است.
اما نقطه تعیینکننده، واکنش آمریکا خواهد بود. اگر واشنگتن برای جلوگیری از عبور نفتکشها به توقیف یا حمله نظامی متوسل شود، دیگر نمیتوان موضوع را صرفاً یک عملیات کنترل دریایی تلقی کرد. این اقدام به معنای ورود آمریکا به مرحلهای تازه از رویارویی مستقیم با ایران خواهد بود و تهران نیز ناگزیر است پاسخ را در سطحی متناسب با اهمیت این تقابل تعریف کند.
در چنین شرایطی، ایران باید با تمام ظرفیتهای بازدارنده و اهرمهای راهبردی خود وارد میدان شود و اجازه ندهد حمله به نفتکشهایش به اقدامی کمهزینه و قابل تکرار تبدیل شود. میادین نفتی و زیرساختهای راهبردی انرژی منطقه نیز بخشی از معادله فشار متقابل هستند؛ هرچند هدف قرار دادن زیرساختهای غیرنظامی و ارتباطی، از جمله کابلهای فیبر نوری، پیامدهای گستردهای برای مردم و اقتصاد منطقه خواهد داشت و نباید بهعنوان نسخه عملیاتی توصیه شود.
اگر ایران بتواند هزینه ادامه محاصره را برای آمریکا بهطور جدی افزایش دهد و ابتکار عمل را از دست واشنگتن خارج کند، معادله تقابل تغییر خواهد کرد. در چنین وضعیتی، ادامه سیاست فشار برای آمریکا دشوارتر میشود و اسرائیل نیز دیگر نمیتواند با همان اطمینان روی پشتیبانی و آزادی عمل آمریکا حساب کند. موفقیت ایران در شکستن محاصره و تحمیل هزینه راهبردی به طرف مقابل، میتواند آمریکا را به تجدیدنظر جدی در سیاست خود وادار کند و اسرائیل را نیز در ادامه تهدیدها و حملاتش محتاطتر سازد.
اما روی دیگر این معادله، انفعال ایران است.
اگر ایران در برابر محاصره عقبنشینی کند، پاسخ مؤثری به حمله احتمالی به نفتکشها ندهد و اجازه دهد آمریکا بهتدریج این وضعیت را به یک واقعیت تثبیتشده تبدیل کند، نتیجه میتواند کاملاً متفاوت باشد. چنین برداشتی به اسرائیل این پیام را میدهد که فشارها ایران را در موقعیت دشوارتری قرار داده و فرصت برای حمله مجدد فراهم است. در همین حال، آمریکا نیز انگیزه بیشتری برای ادامه و تشدید نبرد بر سر تنگه هرمز پیدا خواهد کرد.
بنابراین، مسئله فقط عبور یک کاروان نفتکش نیست؛ مسئله این است که آیا ایران اجازه میدهد محاصره دریایی به ابزار دائمی فشار و تهدید تبدیل شود یا با شکستن آن، محاسبات آمریکا و اسرائیل را تغییر میدهد.
جمعبندی روشن است: موفقیت ایران در شکستن محاصره و ناکام گذاشتن راهبرد فشار آمریکا میتواند نقطه پایان راهبرد فعلی واشنگتن و محدود شدن دست اسرائیل در ادامه تقابل باشد. اما اگر ایران در این آزمون شل بگیرد و محاصره را تثبیتشده رها کند، باید انتظار داشت اسرائیل بار دیگر به حمله روی بیاورد و آمریکا نیز نبرد بر سر هرمز را با جدیت بیشتری ادامه دهد. این میدان، میدان تعارف و عقبنشینی یکطرفه نیست؛ نتیجه آن بر آینده تقابل تعیینکننده خواهد بود.