پشتپردههای مذاکرات ایران و آمریکا
از منظر دیپلماتیک، این توافق بیش از آنکه یک جشن پیروزی باشد، راهی برای خروج از جنگی پرهزینه و نامحبوب است. این توافق بسیار پایینتر از وعدههای اولیه ترامپ درباره تغییر رژیم و تسلیم بیقیدوشرط ایران قرار دارد.
حتی یکی از مشاوران نزدیک ترامپ نیز اذعان کرده که «در حال حاضر نتیجه قطعی نیست. نه میتوان آن را یک موفقیت بزرگ دانست و نه یک شکست.»
جزئیات محدودسازی برنامه هستهای ایران هنوز مذاکره نشده، تنگه هرمز دوباره باز میشود اما شاید بهطور موقت، به نظر میرسد توافق شامل لبنان نیز میشود، اما این به معنای پایبندی اسرائیل یا حزبالله به آن نیست و مهمتر از همه، یک حکومت تندرو همچنان در تهران بر سر کار است.
مذاکرهکنندگان اصلی آمریکا دیپلمات نیستند، بلکه سرمایهگذار هستند. این مذاکرات ماهیتی متفاوت دارد و بیشتر شبیه یک پیشنهاد سرمایهگذاری است تا یک توافق دیپلماتیک.
زمانی که کوشنر در اسلامآباد با قالیباف دیدار کرد، به او گفت: «اگر قیمت رولزرویس میخواهید، باید محصولی در حد رولزرویس ارائه کنید.»
یعنی اگر ایران تنگه هرمز را باز نگه دارد، برای ۲۰ سال غنیسازی اورانیوم را متوقف کند و صدور انقلاب را کنار بگذارد، میتواند منفعت اقتصادی به دست آورد.
طرح آمریکا سرمایهگذاری در اقتصاد ایران از طریق برنامهای به ارزش ۳۰۰ میلیارد دلار برای مدرنسازی کشور است.
کوشنر به ایرانیها گفته است: «شرکت نفت و گاز دولتی ایران میتواند حتی از آرامکوی عربستان بزرگتر باشد، البته فقط در صورتی که ایران فعالیتهای انقلابی خود را متوقف کند.»
کوشنر و ویتکاف از طریق یک میانجی غیرمعمول عمل کردهاند؛ «علی الذوادی» وزیر امور راهبردی دفتر نخستوزیر قطر. او در ۱۰ روز گذشته چهار بار به تهران سفر کرد تا توافق را نهایی کند. آخرین جلسه مذاکرات در تهران، ۱۷ ساعت به طول انجامید.
به گفته یک منبع نزدیک به مذاکرات، «صبر بخشی از دیانای ایرانیهاست. باید با آنها صبور بود، چون این سلاح مخفی آنهاست. آنها با فرسوده کردن طرف مقابل، امتیاز بیشتری میگیرند.»
قبل از جنگ، آمریکا و ایران به توافقی نزدیک شده بودند، اما به گفته یک مقام آمریکایی «مثل این بود که در یک تور هشت سوراخ وجود داشته باشد و ایران حاضر باشد پنج سوراخ را ترمیم کند.»
جنگ باعث انسجام بیشتر حاکمیت ایران شد، اما پس از آتشبس، اختلافات داخلی پدیدار شد؛ گروهی خواهان توافق نهایی بودند و گروهی دیگر میخواستند در مسیر انقلابی باقی بمانند.
به گفته یک مقام آمریکایی، قالیباف در مذاکرات اسلامآباد، منطقی و عملگرا نشان داد اما پس از بازگشت به تهران مورد حمله قرار گرفت و برای مدتی کنار گذاشته شد.
اکنون به نظر میرسد او و متحدانش دست بالا را پیدا کردهاند و قرار است روز جمعه برای امضای چارچوب توافق به ژنو بروند.
مذاکرهکنندگان آمریکایی امیدوارند ایران پس از توافق صلح، اقتصاد خود را بازسازی و کشور را مدرن کند اما آنها نیز میدانند که این یک قمار بزرگ است.
منحرف کردن مسیر ایران از انقلاب و هدایت آن به سمت یک دولت مدرن و مسئولیتپذیر، مهمترین چالش پیشرو است.
یکی از مذاکرهکنندگان میگوید: «بزرگترین درسی که گرفتم این است که شروع کردن یک جنگ بسیار آسان است، اما بیرون آمدن از آن فوقالعاده دشوار.»